Wednesday
Jan112012

Ένας «νέος» κόσμος γεννιέται στο χώρο της επικοινωνίας

της Πέγκυ Παπακώστα

(Όπως δημοσιεύτηκε στο ένθετο "Εργασία" του Ελεύθερου Τύπου στις 10/1/12)

Μαζί με όλο το κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο που αναδιαμορφώνεται, μεταλλάσσεται ταυτόχρονα και η επικοινωνία και μάλιστα μπροστά στα μάτια μας. Αυτό σημαίνει ότι όσοι θέλουμε ν’ ασχοληθούμε με το χώρο πρέπει να προσαρμοστούμε, να συνεισφέρουμε και να το χαρούμε. Στη νέα κοινωνία της πληροφορίας, στη μελλοντική ψηφιακή οικονομία και τη σύγχρονη διαδραστική πολιτική, η επικοινωνία παίζει κεντρικό ρόλο, επανακαθορίζεται και διευρύνεται. 

Η αλήθεια είναι ότι αν ζούσαμε την εποχή του Big Bang το πιθανότερο είναι να μην εκτιμούσαμε τη μαγεία της δημιουργίας. Το πιθανότερο είναι ότι θα γκρινιάζαμε για το χάος, τις εκρήξεις, τις άστατες θερμοκρασίες και την έλλειψη πλανητών. Η ανασφάλεια και η έλλειψη οξυγόνου δεν θα μας άφηναν να χαρούμε την αρχή των πάντων. Ζούμε το δικό μας, μικρό, ανθρώπινο, παγκόσμιο Small Bang. Τα social media είναι μια κλειδαρότρυπα της νέας πραγματικότητας. Προτείνω να κρυφοκοιτάξουμε. Σιγά-σιγά θ’ ανοίξουμε την πόρτα και θα περάσουμε το κατώφλι. Αυτό όμως είναι μια μετάβαση βίαιη, που έχει ξανασυμβεί στην ανθρώπινη Ιστορία. Στις αρχές του 20ού αιώνα, η ανακατανομή της παγκόσμιας ισχύος πέρασε μέσα από δύο Παγκόσμιους Πόλεμους. Το 18ο και το 19ο αιώνα, η αγροτική οικονομία μετατράπηκε σε βιομηχανική. Οι μεταβάσεις είναι γεμάτες πολέμους, επαναστάσεις, ανακατατάξεις γιατί δεν συμφωνούμε για το «πώς». Το περιεχόμενο όλων αυτών των αλλαγών σε μεγάλο βαθμό είναι δυναμικό και για τη διαμόρφωσή του αντιπαλεύουν –πολύ ορθά– διαμετρικά αντίθετες απόψεις. Προτείνω να συνδιαμορφώσουμε! Τα social media δίνουν μια ενισχυμένη φωνή σε όλους.

Μαθαίνουμε «έξυπνα» 

Τα social media είναι κεντρικό κομμάτι αυτής της νέας κοινωνικής, οικονομικής καιπολιτικής πραγματικότητας. Σε όλο το Internet, ιδρύονται καθημερινά νέες επιχειρήσεις ή παλιές γίνονται διαδικτυακές και συνεπώς όχι μόνο δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας, αλλά καινέου τύπου. Παλαιού τύπου υπηρεσίες όπως η εκπαίδευση διαδικτυώνονται. Τα νέα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν τους δικούς τους κώδικες επικοινωνίας. Oλοι όσοιασχολούμαστε με την επικοινωνία πρέπει να τους μάθουμε. Οι επιχειρήσεις και οιεπαγγελματίες που θέλουν να εκσυγχρονιστούν και να προωθήσουν τη δουλειά τους, ταπροϊόντά τους, τις υπηρεσίες τους πρέπει να μάθουν ότι τα social media δεν είναι μια εύκολη και δωρεάν υπόθεση. Να καταλάβουμε όλοι ότι τα νέα μέσα θα συνυπάρξουν με ταπαλιά, που θα περιοριστούν. Το κάθε μέσο έχει και θα έχει τη δική του χρησιμότητα, στόχο, κοινό, κόστος και μυστικά. Και φυσικά το ζητούμενο δεν είναι απλά να χρησιμοποιούμε
τα μέσα ως εργαλεία, αλλά να μάθουμε να τα χρησιμοποιούμε έξυπνα. Και έξυπνοςτρόπος σημαίνει μόνο ένα πράγμα: αποτέλεσμα. 

Εξειδικευόμαστε κρυφά 

Η αγορά της επικοινωνίας στην Ελλάδα περνάει από κρίση μεγαλύτερη και από τη γενική. Κι αυτό σημαίνει ότι θα αλλάξει περισσότερο. Όχι πολύ παλιά, δημόσιες σχέσειςθεωρούσαμε το μπουρεκάκι, διαφήμιση την τηλεοπτική και επικοινωνία το billboard.Μετά περάσαμε στην εταιρική κοινωνική ευθύνη και την περιβαλλοντική προσφορά, στο θεό των websites, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των mobile apps. Δεν είναι τίποτα κακό το μπουρεκάκι ούτε το facebook. Απλά δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους. Άλλο πολιτικός μηχανικός, άλλο μηχανικός αυτοκινήτων. Πώς να το κάνουμε; Εξειδικεύτηκαν. Τα social media μεταξύ τους επίσης δεν έχουν καμία σχέση. Είναι γνωστό ότι το linkedin είναι επαγγελματικό, το facebook lifestyle και το twitter πιο πολιτικοποιημένο.

Η πρόοδος σπρώχνει προς την εξειδίκευση. Μέσα από μια χρονοβόρα και επίπονη διαδικασία διαμορφώνεται ένας εντελώς διαφορετικός χάρτης επικοινωνίας με πολύ διαφορετικές απαιτήσεις. Εντωμεταξύ, όσοι ενδιαφερόμαστε για το χώρο μαθαίνουμε συνεχώς. Ετσι, όσοι ασχολούμαστε με το twitter ξέρουμε ότι η στρατηγική επικοινωνίας μιας εταιρίας φτιάχνει το δικό της avatar μόνο αν μπορεί να παρακολουθεί όλη την ημέρα το timeline της, βάζει ενδιαφέροντα tweets, συνομιλεί με τους following, χτίζει τους followers, απαντά στα dm ανελλιπώς, δημιουργεί lists. Δηλαδή αξίζει μόνο αν είναι
ένα χρήσιμο και ενεργό μέλος της κοινότητας. Ένα ανενεργό twitter account που δεν απαντά, δεν συζητά, δεν δρα, δεν αντιδρά, απλά δεν υπάρχει και είναι δυσφήμηση για την εταιρία.

Στην εξελικτική θεωρία υπάρχουν στάδια. Στην αρχή πραγματοποιείται μια μετάλλαξη, στη συνέχεια δοκιμάζονται τα πλεονεκτήματά της για την επιβίωση, αργότερα παρατηρούνται οι πρώτοι που υιοθετούν αυτά τα χαρακτηριστικά και, τέλος, διαμορφώνεται μια ολόκληρη κοινωνία («είδος», λέει ο Δαρβίνος) που τα υιοθετεί, προσαρμόζεται και αποδεικνύεται καταλληλότερη να επιβιώσει. Βρισκόμαστε μόνο στο πρώτο στάδιο της εξελικτικής αυτής διαδικασίας, η οποία θα διαρκέσει δεκαετίες και τ’ αποτελέσματά της αιώνες. Ας προσαρμοστούμε γρήγορα και έξυπνα για να επιβιώσουμε.  Ας προσπαθήσουμε να βάλουμε και το δικό μας λιθαράκι γιατί το εγχείρημα είναι πανανθρώπινο. Κι ας το διασκεδάσουμε
γιατί πόσες γενιές μπορούν να πουν: «Ήμουν κι εγώ εκεί όταν δημιουργήθηκε ο νέος κόσμος»;

Tuesday
Oct252011

Οι Ήρωες φεύγουν, οι Προφήτες κυβερνούν, οι Νομάδες περιμένουν και οι Καλλιτέχνες είναι ακόμη μωρά.

της Πέγκυ Παπακώστα

Αναρωτήθηκα αν υπάρχει επιστημονική βάση στην αίσθηση που έχω ότι άνθρωποι της ίδιας γενιάς σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο. Ανακάλυψα τη Θεωρία των Γενεών. Δύο Αμερικανοί ιστορικοί, οι William Straus και Neil Howe μελέτησαν την ιστορία των ΗΠΑ από τον 16ο αιώνα μέχρι σήμερα και προσπάθησαν να εξηγήσουν κοινωνιολογικά αυτό που οι περισσότεροι αναγνωρίζουμε ενστικτωδώς: Άνθρωποι της ίδιας γενιάς γεννιούνται, μεγαλώνουν και δρουν σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, που τους ορίζει. Μια αυτονόητη, για κάποιους, σκέψη με κάπως περίπλοκες συνέπειες, ειδικά όταν μια συγκεκριμένη γενιά φτάνει ν’ αναλάβει τα ηνία του τόπου της.

Ας πάρουμε αυτή την περίφημη γενιά του Πολυτεχνείου. Έλληνες που ήταν νέοι τη δεκαετία του 70. Αν λάβουμε υπόψη ότι κάθε γενιά γεννιέται μέσα σε μια περίοδο περίπου 20 ετών, η γενιά του Πολυτεχνείου γεννήθηκε τις δεκαετίες του 40 και 50, μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ως μεταπολεμικό και μάλλον μετεμφυλιακό παιδί, η γενιά αυτή δε βίωσε έντονες κακουχίες επιβίωσης, αλλά ούτε και ανάπτυξη. Είχε προσλαμβάνουσες έντονων ιδεολογικών αντιπαραθέσεων και μια αίσθηση επερχόμενης ανάπτυξης. Ως νέος των δεκαετιών του 60 και 70, έζησε σε μια οικονομικά αναπτυσσόμενη κοινωνία που προσπαθούσε να βρει τον πολιτικό της βηματισμό και αμφισβητούσε το κατεστημένο. Ο μεσήλικας των δεκαετιών του 80 και 90, έζησε σε συνθήκες ευμάρειας και συμμετείχε στην ασυδοσία και τώρα, που ήρθε ο λογαριασμός, σε ηλικία πάνω-κάτω 55 χρονών ήρθε να κυβερνήσει. Ένας από τους παράγοντες που θα επηρεάσουν τον τρόπο δράσης αυτής της γενιάς είναι τα ειδικά χαρακτηριστικά της.

Η γενιά του Πολυτεχνείου είναι η γενιά των ιδεολόγων. Προφήτες τους λένε οι Strauss και Howe. Είναι η γενιά που γεννιέται μετά από μια μεγάλη Κρίση όπως ήταν ο 2ος Παγκόσμιος Πόλεμος και ο εμφύλιος, σε μια εποχή αισιοδοξίας και συναινετικής διάθεσης να αναδομηθεί ο κοινωνικός ιστός. Ενηλικιώνονται στην εποχή της Αφύπνισης, όπως ήταν η Άνοιξη του ’68, το τέλος δικτατορικών καθεστώτων, τα παιδιά των λουλουδιών, το κίνημα των hippies. Ως σύγχρονοι σταυροφόροι νέων ιδανικών, δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στη θεωρία και λιγότερο στην πράξη. Ως μεσήλικες, καλούνται να αναλάβουν τα ηνία εν μέσω μιας νέας μεγάλης Κρίσης. Αυτές οι γενιές μένουν στην ιστορία για το πάθος και την ηγεσία των αξιών που πρεσβεύουν. Η μεγαλύτερη συνεισφορά τους είναι οραματική, αξιακή και θρησκευτική. Έχουν ροπή προς τους ιδεολογικούς πολέμους και προτρέπουν τους υπόλοιπους να θυσιαστούν για να «τ’ αλλάξουν όλα». Ελάχιστοι από αυτές τις γενιές των Προφητών πολέμησαν σε πραγματικούς πολέμους ενώ περισσότερο ρέπουν προς τα μεγάλα λόγια παρά τις πράξεις.

Η αμέσως επόμενη γενιά, γεννημένη τις δεκαετίες του 60, 70 μέχρι και το 1982, είναι η περίφημη Generation X. Οι Strauss και Howe τους ονομάζουν Νομάδες. Ως παιδιά, γεννιούνται κατά τη διάρκεια της Αφύπνισης και οι πρώτες προσλαμβάνουσές τους είναι εν μέσω μιας εποχής κοινωνικών και πνευματικών αναζητήσεων, όταν οι νέοι αμφισβητούν με πάθος το κατεστημένο. Μεγαλώνοντας, ως νέοι, αποστασιοποιούνται από την πραγματικότητα όχι γιατί πιστεύουν ότι θα «τ’ αλλάξουν όλα», αλλά γιατί πιστεύουν ότι δεν πρόκειται ν’ αλλάξει τίποτα ποτέ. Περισσότερο κυνικοί και πρακτικοί, μένουν στην ιστορία ως ρεαλιστές ηγέτες, που αναλαμβάνουν τα ηνία μετά από μια μεγάλη Κρίση. Μεγαλύτερη έμφαση δίνουν στην ελευθερία, την επιβίωση, την εντιμότητα. Είναι πραγματιστές, που προτιμούν περισσότερο ατομικές παρά συλλογικές, αλλά πάνω απ’ όλα ρεαλιστικές λύσεις στα προβλήματα.

Τα παιδιά που γεννήθηκαν στα μέσα της δεκαετίας του 80 μέχρι και το 2002 περίπου είναι η γενιά των Ηρώων. Ως ενήλικες, μένουν στην ιστορία για τις στρατιωτικές τους επιτυχίες και ως μεσήλικες για τις πολιτικές. Τα παιδιά που γεννήθηκαν μετά το 2002 και μέχρι λίγο μετά το 2020 ανήκουν στη γενιά των Καλλιτεχνών. Μεγαλώνουν εν μέσω μιας μεγάλης Κρίσης και αργότερα, προτεραιότητα δίνουν στην επίτευξη ευρύτερων συναινετικών λύσεων.

Ζούμε την εποχή της Κρίσης που ξεκίνησε το 2002 περίπου και που αναμένεται να διαρκέσει μέχρι το 2020 περίπου. Είναι η εποχή της αμφισβήτησης των θεσμών και της χρεοκοπίας του συστήματος. Οι πολίτες ξαναπαίρνουν τα πράγματα στα χέρια τους, η τέχνη στρατεύεται, όπως και οι άνθρωποι σχηματίζοντας ομάδες αντιπαράθεσης. Η Κρίση είναι το 4ο τεταρτημόριο του κύκλου της ιστορίας, που ξεκινά συνήθως από μια οικονομική κατάρρευση, που εξελίσσεται σε πολιτικο-γεωστρατηγική ανακατάταξη.

Το 2020 ή λίγο μετά, ξαναξεκινά ο κύκλος της ιστορίας, που διαρκεί περίπου 80 χρόνια. Τα πρώτα 20 χρόνια ή 1ο τεταρτημόριο ονομάζεται Αναγέννηση ή αλλιώς ανάπτυξη. Αμέσως μετά μια μεγάλη Κρίση, που κλείνει μια ιστορική εποχή, οι θεσμοί ενδυναμώνονται και ο ατομικισμός ατροφεί. Η κοινωνία νιώθει ότι πάει μπροστά μαζί ως σύνολο αν και οι μειοψηφίες νιώθουν καταπιεσμένες. Εξασφαλίζεται η επιβίωση και η ασφάλεια. Τα χαρακτηριστικά είναι η αισιοδοξία και η πρόοδος. Το 2ο τεταρτημόριο ονομάζεται Αφύπνιση, κατά την οποία πραγματοποιούνται κοινωνικές κατακτήσεις και το 3ο λέγεται Χαλάρωση ή αρχή του τέλος. Οι θεσμοί αποδυναμώνονται και ο ατομικισμός ευδοκιμεί, όπως παρατηρήθηκε στην Ελλάδα  τις δεκαετίες του 90 και 80. Η κοινωνία θέλει απλά να περάσει καλά. Και μετά, φυσικά, έρχεται η Κρίση.

istorikn_epoxn

Η Θεωρία των Γενεών δεν προσπαθεί να διαμορφώσει, ούτε καν να δαμάσει την πραγματικότητα. Αντιθέτως, προσπαθεί να περιγράψει τη φυσική ροή των πραγμάτων. Όσο και να επεμβαίνει ο άνθρωπος ή το κράτος ή κάποιοι ισχυροί στη φύση, σε βάθος χρόνου θα αποτυγχάνουν. Το πρώτο μισό της κάθε ιστορικής εποχής είναι αναπτυξιακό και χωρίζεται στην (υλική) Αναγέννηση, κατά την οποία μπαίνουν οι βάσεις της επιβίωσης και στην (πνευματική) Αφύπνιση, περίοδο κατά την οποία αναπτύσσεται η κοινωνία. Το δεύτερο μισό είναι υφεσιακό και χωρίζεται σε πνευματική έκπτωση (Χαλάρωση), κατά την οποία καταστρέφεται ο κοινωνικός ιστός και τέλος, σε υλική καταστροφή (Κρίση), κατά την οποία διαλύονται όλα.

Δεν υπάρχει Αναγέννηση, χωρίς Κρίση. Μετά την Κρίση, πάντα ένας νέος κύκλος ξαναρχίζει.

 

Monday
Jul042011

Τρέξε, τρέξε, μικρούλι…

Πέγκυ Παπακώστα

Από την ταινία επιστημονικής φαντασίας της Walt Disney-Pixar "wall-e". Οι άνθρωποι εγκατέλειψαν τη μολυσμένη γη και όλη τη δημιουργική τους περιέργεια επιβιώνοντας στο διαστημικό σταθμό "Axiom" με ρομπότ-υπηρέτες που διασφάλιζαν την καλοζωία τους.


Το 2004, η Ελλάδα πήρε θέση στην εκκίνηση της ιστορίας. Και θέση καλή. Δεν είχαμε μόνο μπει στο euro, αλλά και είχαμε πάρει και το Euro.  Δεν είχαμε μόνο ανακαλύψει τους Ολυμπιακούς, αλλά και τους διοργανώσαμε. Οι προκριματικοί μας κατέταξαν στους πολλά υποσχόμενους. Μετά από 7 χρόνια φαγούρας (ή ξυσίματος υποστηρίζουν πολλοί), ο υπέρβαρος δρομέας μας σερνόμενος και ασθμαίνοντας, κοιτάει με κιάλια και απορία τους πισινούς των υπολοίπων. Που πάνε;

Αν εξαιρέσουμε τον Απόστολο Ιωάννη, τον Νοστράδαμο, τους αστρολόγους και κάποιους ακόμη, λίγοι τολμούν να πουν ότι μπορούν να προβλέψουν το μέλλον. Τουλάχιστον χωρίς να προκαλέσουν γέλια. Όμως μπορούμε να κοιτάξουμε στο παρελθόν και να δούμε τι έγινε τα προηγούμενα χρόνια για να μυρίσουμε το μέλλον. Υπάρχουν παγκόσμιες τάσεις, που παρόλα τα πισωγυρίσματα, είναι διακριτές:

1.       Μικτή Οικονομία. Μετά από ένα ψυχρό, ελαφρά ελιτίστικο κι λίγο αδιάφορο αγώνα πάλης (που βλέπει το παγκράτιο και γελά) τον Ψυχρό Πόλεμο, που κράτησε καμια 50ρια χρόνια, ο σοσιαλισμός κατέρρευσε. Σχεδόν παντού. Και ο καπιταλισμός βιάστηκε να θριαμβεύσει. Σχεδόν παντού. Όμως αυτά είναι σαν την τραμπάλα, όταν ο ένας πέφτει, ο άλλος μένει κολλημένος στο χώμα. Έτσι, ο καπιταλισμός βαρέθηκε και σταμάτησε να παίζει. Τι νόημα έχει το παιχνίδι ή και η ζωή πια; Ο καπιταλισμός σε κατάθλιψη. Ο καπιταλισμός σε κρίση. Κι όμως δεν είναι ακριβώς έτσι. Ο καπιταλισμός έχει με το μέρος του ένα κομμάτι της αλήθειας: η ιδιωτική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής με σκοπό το κέρδος έδινε κίνητρο στον άνθρωπο να μη σταματά να σκέφτεται. Να είναι δημιουργικά περίεργος. Ο σοσιαλισμός έχει με το μέρος του ένα άλλο κομμάτι της αλήθειας: η συμμετοχή του κράτους στην ιδιοκτησία των παραγωγικών μέσων (ή η από κοινού ιδιοκτησία) με στόχο την αναδιανομή των κερδών βάσει κοινωνικών αναγκών βοηθούσε όλους τους ανθρώπους να ζουν αξιοπρεπώς. Διασφαλίζει την καλοζωία του συνόλου. Αυτές οι αλήθειες κάνουν τους καθαρούς πολέμιους και υποστηρικτές των δύο αυτών εκ διαμέτρου αντίθετων οικονομικών θεωριών να ανατριχιάζουν. Όμως οι περισσότεροι άνθρωποι τις έχουν αποδεχθεί και μάλιστα καιρό τώρα. Συνειδητά ή μη. Απόδειξη είναι ότι τα περισσότερα εφαρμοζόμενα συστήματα ήταν και είναι ήδη υβριδικά και εν αναμονή της σωστής δοσολογίας.

2.       Διαφοροποιημένη Κοινωνία. Μια διαφοροποιημένη κοινωνία θα μπορούσε να είναι ένα πλαίσιο κοινωνικής λειτουργίας στο οποίο νιώθουν άνετα να ζουν, να εργάζονται και να αποφασίζουν όλοι (ή σχεδόν όλοι). Με δυο λέξεις είναι η εμπέδωση της ισότητας των δύο φύλων και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων μαζί, αλλά και κάτι ακόμη. Είναι η δημοκρατία (η ισχύς της πλειοψηφίας) + το κράτος δικαίου (η ισχύς της μειοψηφίας) + συνδημιουργία της κοινωνίας. Υπάρχει μια σαφής διαχρονική τάση ενδυνάμωσης της θέσης της γυναίκας, αλλά και κατάκτησης δικαιωμάτων κοινωνικών ομάδων, που παραδοσιακά δεν ήταν ισχυρές. Ομάδες που διαφοροποιούνταν βάσει πλούτου, κοινωνικής θέσης, εθνικότητας, σεξουαλικών επιλογών, θρησκείας, ηλικίας, αναπηρίας. Ομάδες που ένιωθαν λιγότερο ευτυχισμένοι τηρώντας κανόνες που καταπίεζαν τους ίδιους και επιβάλλονταν από άλλους. Η διαφοροποίηση της κοινωνίας σημαίνει μεγαλύτερο κατακερματισμό ή ανακατανομή της ισχύος μεταξύ παραδοσιακά δυνατών και παραδοσιακά αδυνάμων, ώστε νέοι κανόνες να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο κοινωνικής λειτουργίας πιο άνετο για όλους (ή σχεδόν όλους). Ένα ακόμη δυναμωτικό της καλοζωίας όλο και πιο πολλών.

3.       Δυτικοποίηση. Ενώ η φορά της γης είναι να γυρίζει στον άξονά της από δυτικά προς ανατολικά, ο Δυτικός πολιτισμός διαχρονικά απλώνεται από ανατολικά προς δυτικά. Ας υποθέσουμε ότι ο Δυτικός πολιτισμός γεννήθηκε στα παράλια της Μικράς Ασίας με τους Ίωνες, τους Αχαιούς και τους Δωριείς. Ταξίδεψαν δυτικά μέσα από το Αιγαίο ή και από πάνω μέσω της Θράκης και εγκαταστάθηκαν στον Ελλαδικό χώρο δημιουργώντας την κοιτίδα του δυτικού πολιτισμού. Μετά από μια σειρά κοσμοϊστορικών επιτυχιών από την πολιτική μέχρι τις επιστήμες και τη γαστρονομία, ο πολιτισμός πολύ γρήγορα μετακόμισε πιο δυτικά, στη Ρώμη. Σιγά-σιγά εξαπλώθηκε στην Ευρώπη και προχωρώντας όλο και πιο δυτικά έφτασε στην Αγγλία, πέρασε τον Ατλαντικό και εγκαθιδρύθηκε στην Αμερική. Στις ΗΠΑ, ο αγώνας προς τη Δύση κράτησε λίγους αιώνες και περνώντας τον Ειρηνικό έφτασε στην Ιαπωνία. Τώρα ο δυτικός πολιτισμός φαίνεται να έχει εξαπλωθεί σε πολλές χώρες της Ασίας και με ασφάλεια προχωρά πιο δυτικά προς την Κίνα και την Ινδία. Ο δυτικός πολιτισμός εξελίσσεται αφομοιώνοντας συνεχώς νέα στοιχεία (όπως έκανε με τον Χριστιανισμό). Χωρίς να είναι ομοιογενής ή σταθερός, ακολουθεί μια συγκεκριμένη πορεία. Έχει ιστορία που μπορείς να αφηγηθείς. Έχει γεωγραφία που βλέπεις. Υπάρχει πολιτικό σύστημα (κατά κύριο λόγο η δημοκρατία) που υπερισχύει. Υπάρχουν κοινωνικά ρεύματα που διαχρονικά επιβάλλονται (κατά κύριο λόγο πιο φιλελεύθερα). Ο δυτικός πολιτισμός έχει μουσική, τέχνη, λογοτεχνία, αρχιτεκτονική, αθλήματα, τεχνολογία δηλαδή βιώματα, πάνω-κάτω, κοινά για τους λαούς του.

4.       Βιωσιμότητα. Είναι όλη αυτή η τάση που έχει να κάνει με το περιβάλλον, την προστασία του, την οικολογία, τους φυσικούς πόρους και την ανάπτυξη. Ήρθε σε απάντηση του παγκόσμιου πληθυσμιακού μπουμ σε συνδυασμό με τη σταθερή μείωση των φυσικών πόρων που τροφοδοτούσαν την ανάπτυξη και την καταστροφή της ποιότητας του οικοσυστήματος που προκαλούσε η εκβιομηχάνιση. Έχει να κάνει με το ανθρώπινο ένστικτο της αυτοσυντήρησης πάνω στον «τρίτο βράχο από τον ήλιο» δηλαδή τον πλανήτη γη. Μια σαφώς υγιής τάση που θα έπρεπε να έχει να κάνει με ανακάλυψη εναλλακτικών πόρων και μέσων παραγωγής με στόχο την αμείωτη ανάπτυξη παντού. Για να το κάνω λιανά, βιώσιμη ανάπτυξη δε σημαίνει φυτεύω δέντρα, ούτε φυσικά σημαίνει εγκατάσταση εισαγόμενων ανεμογεννητριών.

5.       Παγκοσμιοποίηση. Μέσα σε αυτή την πολυδιαφημισμένη, πολυδυσφημισμένη παγκοσμιοποίηση χωράνε τ α   π ά ν τ α. Όλες οι τάσεις είναι διαδραστικές αλλά η παγκοσμιοποίηση εμπεριέχει:

          i.            Οικονομία (ελεύθερη αγορά ή το δίκαιο του ισχυρού;),

          ii.            Κοινωνία (ελευθερία και σεβασμός ή αναρχία και απολυταρχία;),

          iii.            Πολιτισμό (σύνθεση των πολιτισμών ή επιβολή του δυτικού τρόπου ζωής;),

          iv.            Τεχνολογία (στην υπηρεσία του ανθρώπου ή ο άνθρωπος υπηρέτης της τεχνολογίας;),

          v.            Πολιτική (αμεσότερη δημοκρατία ή έλεγχος των μαζών;),

Κάποιοι λένε ότι όλα αυτά δε γίνονται μαζί. Κι όμως τα σημάδια είναι καθαρά. Όλες αυτές οι τάσεις είναι παγκόσμιες και παράλληλες. Και έχουν να κάνουν με το πρωταρχικό ένστικτο της ζωής για επιβίωση. Ο άνθρωπος διαπίστωσε ότι η διαιώνιση εκτός από πολλαπλασιασμό, θέλει και ευφυΐα. Διαπίστωσε ότι μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα συνέχισης της ζωής προσπαθώντας να δημιουργήσει ένα διαχρονικό πλέγμα συσσώρευσης της εμπειρίας. Εφηύρε τον πολιτισμό και την πρόοδο. Οι άνθρωποι σε μια ισορροπία καλοζωίας και δημιουργικής περιέργειας φαίνεται να είναι ικανοί να εφευρίσκουν τρόπους, που τραβούν το άρμα του πολιτισμού ένα «τσικ» πιο μακριά από τα σενάρια του αφανισμού.

Το επόμενο βήμα είναι δύσκολο και χρονοβόρο. Θα χρειαστεί να στρατολογηθούν όλες οι ανθρώπινες δυνάμεις, εμπειρία, γνώσεις. Παγκοσμίως. Για ποιο σκοπό; Ένας πολύ σημαντικός λόγος είναι η τεράστια μάζα της σύγχρονης πληροφορίας. Σε όλους τους τομείς. Όπως αποδείχθηκε στην περίπτωση της αναγνώρισης του ιού SARS, χρειάστηκε να συνεργαστούν πάρα πολλά επιστημονικά κέντρα και επιστήμονες για να βρουν σε μικρό χρονικό διάστημα τον ιό. Η εξειδίκευση πλέον είναι σημαντική, απαραίτητη και εκτεταμένη γιατί οι πληροφορίες είναι πάρα πολλές. Γι΄αυτό ενώ η αποκέντρωση της πληροφορίας είναι ενδεδειγμένη, η συγκέντρωση των διαφορετικών πληροφοριών ανεβάζει τα ανθρώπινα επιτεύγματα στο επόμενο σκαλί. Ίσως λοιπόν το επόμενο εξελικτικό βήμα να είναι μια συνδεδεμένη παγκόσμια κοινωνία όσο γίνεται πιο ελεύθερων και δημιουργικά περίεργων ανθρώπων, που ζουν σχετικά καλά στην υπηρεσία της διαιώνισης και της προόδου.

Η Ελλάδα είναι αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της εξέλιξης όχι επειδή της το χρωστάνε ή επειδή το αξίζει, αλλά επειδή το επιλέγει. Αν το επιλέξει. Αλλιώς (ναι, είναι αλήθεια) η διαιώνιση του είδους και η πρόοδος μπορούν να προχωρήσούν και χωρίς την Ελλάδα (ξέρω, σοκαριστικό!). Kalo mas kouragio!

Το επόμενο βήμα είναι δύσκολο και χρονοβόρο. Θα χρειαστεί να στρατολογηθούν όλες οι ανθρώπινες δυνάμεις, εμπειρία, γνώσεις. Παγκοσμίως. Για ποιο σκοπό; Ένας πολύ σημαντικός λόγος είναι η τεράστια μάζα της σύγχρονης πληροφορίας. Σε όλους τους τομείς. Όπως αποδείχθηκε στην περίπτωση της αναγνώρισης του ιού SARS, χρειάστηκε να συνεργαστούν πάρα πολλά επιστημονικά κέντρα και επιστήμονες για να βρουν σε μικρό χρονικό διάστημα τον ιό. Η εξειδίκευση πλέον είναι σημαντική, απαραίτητη και εκτεταμένη γιατί οι πληροφορίες είναι πάρα πολλές. Γι΄αυτό ενώ η αποκέντρωση της πληροφορίας είναι ενδεδειγμένη, η συγκέντρωση των διαφορετικών πληροφοριών ανεβάζει τα ανθρώπινα επιτεύγματα στο επόμενο σκαλί. Ίσως λοιπόν το επόμενο εξελικτικό βήμα να είναι μια συνδεδεμένη παγκόσμια κοινωνία όσο γίνεται πιο ελεύθερων και δημιουργικά περίεργων ανθρώπων, που ζουν σχετικά καλά στην υπηρεσία της διαιώνισης και της προόδου. 

Η Ελλάδα είναι αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της εξέλιξης όχι επειδή της το χρωστάνε ή επειδή το αξίζει, αλλά επειδή το επιλέγει. Αν το επιλέξει. Αλλιώς (ναι, είναι αλήθεια) η διαιώνιση του είδους και η πρόοδος μπορούν να προχωρήσούν και χωρίς την Ελλάδα (ξέρω, σοκαριστικό!). Kalo mas kouragio!
Saturday
Jul022011

Γιατί, γιατρέ, αγαπάω τους Morlocks; Γιατί πάσχεις από το σύνδρομο της Στοκχόλμης...

Πέγκυ Παπακώστα

(Οι αναγνώστες του παρόντος κειμένου αποδέχονται ότι η πρόσβαση σε αυτό και το εν γένει περιεχόμενό του πραγματοποιείται με δική τους ευθύνη. Ο ιδιοκτήτης του κειμένου δε φέρει κανενός είδους ευθύνη για οποιαδήποτε τυχόν ζημία ή τραυματισμό, σωματικό ή ψυχολογικό, ως αποτέλεσμα της πρόσβασης αυτής.)

Μπήκα ξανά στη μηχανή του χρόνου. Το συγκεκριμένο μοντέλο το είχε φτιάξει ένας τύπος στη Βικτωριανή  Αγγλία το 1895. Καθώς λοιπόν ταξίδευα, ο νους μου περιπλανήθηκε στην περιπέτεια που είχε ζήσει ο μηχανικός της χρονομηχανής μου, ο Wells(1). Μπήκε στην πρωτότυπη μηχανή του, πάτησε κάτι κουμπιά και αναχώρησε για το μέλλον. Εκεί είδε διάφορα όχι τόσο ωραία: πολέμους, επιδημίες, αναταραχές. Προχωρούσε μέχρι να βρει κάτι καλό. Μέχρι που έφτασε στο έτος 12.802.701. 12 Οκτωβρίου για να είμαστε ακριβείς. Εκεί ανακαλύπτει μέσα σε ένα ειδυλλιακό τοπίο πράσινων λιβαδιών, το μέλλον της ανθρώπινης φυλής. Πανέμορφα δείγματα του είδους. Καλοφτιαγμένα σώματα, καλοαναθρεμμένα αγόρια και κορίτσια μέχρι 25 χρονών να σφύζουν από υγεία και να απολαμβάνουν τον ήλιο και την ξενοιασιά. Ειρήνη και αρμονία. Τους έλεγαν Eloi. Δε δούλευαν. Δεν κουράζονταν. Έβρισκαν την τροφή, τα ρούχα τους και ό,τι χρειάζονταν έτοιμα, πλυμένα και σιδερωμένα μπροστά από το ναό. Ποιος τα έφτιαχνε; Άγνωστο. Ποιος τα άφηνε εκεί; Αδιάφορο. Κανείς δεν αναρωτήθηκε μέχρι που τους ήρθε μπάστακας εκείνος ο περίεργος επισκέπτης από το παρελθόν. Αυτός, λοιπόν, υποψιασμένος από την ιανική φύση του ανθρώπου, τόλμησε και αναρωτήθηκε. Και όταν είδε ότι στο άκουσμα μιας σειρήνας οι αθώοι Eloi σαν υπνωτισμένοι κατευθύνονταν προς την πόρτα του ναού που είχε ανοίξει, τους ακολούθησε.

Και τι να δει; Κάποιους να χάνονται μέσα στο ναό, η πόρτα να κλείνει πίσω τους και η σειρήνα να σταματάει. Μετά, οι υπόλοιποι όμορφοι Eloi ξε-υπνωτισμένοι συνέχισαν να κάνουν ό,τι έκαναν και πριν (δηλαδή να χαριεντίζονται στον ήλιο) σα να μην είχε συμβεί τίποτα. Ο ταξιδιώτης τρελάθηκε και φυσικά σαν καλή κουτσομπόλα που ήταν, το 'ψαξε. Ο λόγος της ξενοιασιάς τους ήταν οι τρομεροί Morlocks. Κάτι θλιβεροί και τρισάθλιοι υπάνθρωποι που ζούσαν κάτω από τη γη. Όλο τρίχα και καμπούρα, χρησιμοποιούσαν προχωρημένη τεχνολογία για να κατασκευάζουν όλα όσα οι Eloi χρειάζονταν για να ζήσουν ξέγνοιαστοι και ωραίοι. Και το τίμημα; Οι κακοί Morlocks έτρωγαν τους καλούς Eloi! Ήταν κανίβαλοι! Φυσικά ο ταξιδιώτης από το παρελθόν προσπάθησε να το δώσει στα χαζά Eloi να το καταλάβουν. «Δεν είναι αξιοπρεπής συναλλαγή ανθρώπου με άνθρωπο αυτή.» «Ρε παιδιά, σας τρώνε, κάντε κάτι.» Δυσκολεύτηκε πολύ βέβαια, αλλά στο τέλος (επιτέλους!) το κατάλαβαν και οι καλοί Eloi επαναστάτησαν. Άγνωστο βέβαια πως τα κατάφεραν μετά την επανάσταση να ορθοποδήσουν (αν και θα 'χε ενδιαφέρον) αλλά αυτό είναι μάλλον άλλου επιστήμονα ευαγγέλιο.

Μέσα στην παραζάλη του χρονοταξιδιού μου, νόμισα πως είδα Eloi και Morlocks εδώ στην Ελλάδα. Μόνο που οι Eloi δεν επαναστάτησαν ποτέ γιατί ποτέ κανείς ταξιδιώτης από το παρελθόν δεν τους επισκέφτηκε να τους ανοίξει τα μάτια. Έγινε όμως κάτι άλλο. Οι κακομούτσουνοι Morlocks αποφάσισαν να γίνουν χορτοφάγοι και να βγουν κι αυτοί στον ήλιο να πάρουν χρωματάκι. Αποφάσισαν να κάνουν αποτρίχωση και γυμναστική και φυσιοθεραπεία για να ισιώσει η πλάτη. Και φυσικά κομμένα τα έτοιμα στους Eloi. Και τότε κάτι φοβερό έγινε! Οι Eloi επαναστάτησαν! «Όχι μη σταματάτε! Φάτε μας, φάτε μας! Δεν πειράζει! Σας παρακαλούμε!»

Το σύνδρομο της Στοκχόλμης είναι πασίγνωστο. Όμηροι αναπτύσσουν συμπάθεια για τους απαγωγείς τους σε σημείο που, κάποιες φορές, τους υπερασπίζονται. Ο τρόπος που δουλεύει η ψυχολογία σε αυτές τις περιπτώσεις είναι επειδή ο όμηρος προσπαθεί να επιβιώσει εκλαμβάνει οποιαδήποτε μορφή παράτασης της ζωής του ή διακοπής της κακομεταχείρισής του ως πράξη καλοσύνης εκ μέρους του απαγωγέα. Και με τη σειρά του, ο όμηρος ανταποδίδει το “καλό” που του έκανε ο απαγωγέας να μην τον σκοτώσει ενώ μπορούσε, με συμπάθεια και ναι, αγάπη. Το 27% των ομήρων πάσχουν από το σύνδρομο αυτό. Και τι πρέπει να γίνει; Απλό, αυτό το 27% πρέπει να το παλέψει. Ίσως και να περάσει λίγο (πάρα πολύ) χρόνο στον καναπέ του ψυχαναλυτή μέχρι να καταλάβει ότι (ναι, μπορεί και) πρέπει να το ξεπεράσει.

Έτσι χοντροκομμένα το βλέπω εγώ. Γενιές Ελλήνων αρνούμενοι να απογαλακτιστούμε. Αρνούμενοι να πάρουμε τη ζωή και το ρίσκο της στα χέρια μας. Αβέβαιοι και αμήχανοι. Όλο ανασφάλεια για το τι μπορούμε και τι δε μπορούμε να καταφέρουμε. Φοβισμένοι τρέχουμε στα social media και στις πλατείες σα να ήρθε το τέλος του κόσμου και πρέπει πρώτα να το καταγράψουμε και μετά να γίνουμε μάρτυρες της καταστροφής. Ο μετεωρίτης σίγουρα θα πέσει στο Σύνταγμα. Όπως πάντα οι εξωγήινοι προσγειώνονται στην Αμερική (πως γίνεται αυτό;). Μπαινοβγαίνουμε από το ευρώ κάθε δύο ώρες. Σηκώνουμε τις καταθέσεις μας, τις στέλνουμε πακέτο διακοπές στο εξωτερικό και τις κρύβουμε κάτω από το στρώμα μέρα παρά μέρα (καλά, πόσες έχουμε πια; Ο Ωνάσης είμαστε;) Από εμάς εξαρτάται το μέλλον του παγκόσμιου καπιταλισμού. Αν χρεοκοπήσουμε εμείς, θα καταστραφεί η ευρωζώνη (εννοείται!) και μετά θα αντιστραφούν οι πόλοι και θα πλημμυρίσει η γη. Φτιάξτε βάρκες γρήγορα (ναι, αλλά πόσο θα φορολογηθούν;). Εκτός από λίκνο της δημοκρατίας, γίναμε και το κομπιουτεράκι (πιο πολύ για άβακα το κόβω) της οικονομίας.  Από το πουθενά. Ο απόλυτος κανένας. Ας συμμαζευτούμε λέω εγώ!

Η παγκόσμια μετάβαση έπιασε την Ελλάδα με τα παντελόνια κατεβασμένα ενώ χαριεντιζόμασταν στον ήλιο. Αυτό είναι το όλον. Ας σταματήσουμε να αλαλάζουμε δεξιά και αριστερά σαν υστερικοί για την επερχόμενη καταστροφή και (λέω εγώ, αλλά δεν είναι υποχρεωτικό) ας σηκώσουμε τα παντελόνια μας. Απλά μια πρόταση κάνω. Και κάποια στιγμή όταν μεγαλώσουμε και αρχίσουμε να βγάζουμε τα δικά μας λεφτά, ας αγοράσουμε και μια ζωνούλα για το παντελονάκι μας. Κι ας μην είναι Hermes. Δεν πειράζει.

[1] “The Time Machine” μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του H .G. Wells (έκδοση 1895)

Page 1 2 3